AmbientalMENTEsustentable é unha publicación semestral da área de ciencias sociais, con carácter interdisciplinar (ciencias da educación, socioloxía, ciencias económicas, ciencias da natureza, ciencias da saúde, ciencias químicas, enxeñaría civil e arquitectura, ciencias xurídicas, enxeñaría informática, ciencias físicas, matemáticas etc.) editada polos Grupos de Investigación “Política Educativa, Historia e Sociedade” da Universidade da Coruña (Galicia-España), “Educação Ambiental, Comunicação e Arte” da Universidade Federal do Mato Grosso (Brasil) e o Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia (CEIDA), coa colaboración do Servizo de Publicacións da Universidade da Coruña. Os obxectivos da revista son: divulgar as achegas de carácter científico que desde as distintas áreas do coñecemento se están a facer no ámbito da educación ambiental, abordar temas socioambientais de actualidade e presentar propostas anovadoras en que se una investigación e acción, reflexión teórica e xestión. A revista admite colaboracións en castelán, portugués, galego e inglés; á marxe do idioma no que se reciba, todos os artigos terán unha versión en galego ou portugués e outra en castelán. Máis información no Centro de Documentación do CEIDA.
Os traballos publicados nesta revista están baixo unha licenza Creative Commons Recoñecemento-CompartirIgual 4.0 Internacional. Os autores ceden o dereito da primeira publicación á revista ambientalMENTEsustentable, que poderá publicar en calquera lingua e soporte, divulgar e distribuír o seu contido total ou parcial por todos os medios tecnoloxicamente dispoñibles e a través de repositorios. Permitese e anímase aos autores a difundir os artigos aceptados para a súa publicación nos sitios web persoais ou institucionais, antes e despois da súa publicación, sempre que se indique claramente que o traballo pertence a esta revista e se proporcionen os datos bibliográficos completos xunto co acceso ao documento.
Arte e Educación Ambiental: a experienza da Coleción de Histórias para colorear a alma
A colección "Contos para colorear a alma" foi creada para presentar narrativas positivas de conservación ambiental aos nenos. A través da perspectiva de diversas entidades naturais, a colección adopta un enfoque lúdico para mergullar aos máis pequenos nas vivencias destes seres naturais, fomentando a reflexión sobre a importancia da conexión humana co medio. Cada narración presenta protagonistas da biodiversidade, como monos, manglares, rochas, ras, serpes e outros. Estes personaxes comparten os retos aos que se enfrontan debido ás actividades humanas, co fin último de cultivar a empatía dos nenos pola natureza e fomentar accións máis sostibles. As temáticas van dende a “caza” ata a “minería”, exemplificadas por historias como “Un luar no mangle”, un poema rítmico que aborda a época de veda dos cangrexos, e “A historia do dinosauro diamante”, que narra a historia dunha pedra preciosa que se disfraza de carbón para evitar a explotación mineira. A lectura destas historias ofrece unha fiestra a unha realidade incrible, que permite aos lectores identificarse cos personaxes e explorar a vida cotiá de criaturas como os monos capuchinos e os titís. Esta colección, formada por tres volumes, ofrece historias encantadoras e reflexivas sobre a conservación do medio, sempre desde a perspectiva dos habitantes da natureza. Desenvolvido por investigadores e colaboradores da Universidade Federal de Alagoas (UFAL), o material inclúe ilustracións para colorear despois de cada historia, promovendo a creatividade a través das cores. Ademais, dispón dun glosario no que se achega información sobre os personaxes citados nas narracións e un apartado para que os nenos e nenas poidan crear as súas propias historias. A través desta colección pretendemos contribuír aos hábitos lectores e ao desenvolvemento educativo dos máis pequenos, estreitando os vínculos das xeracións futuras cunha relación saudable co medio.
Dereitos de autor/a 2025 AmbientalMENTEsustentable
Análise da Educación Ambiental no contexto escolar da Rede Pública Estatal de Ensino de Curitiba|Paraná|Brasil
Entendendo o contexto das prácticas escolares como fundamental para o desenvolvemento do pensamento crítico necesario para afrontar a crise climática socioambiental planetaria que afecta a todas as sociedades, este traballo ten como obxectivo analizar as iniciativas de Educación Ambiental levadas a cabo nos centros educativos públicos da cidade de Curitiba (Paraná/Brasil). Coa colaboración de representantes das comunidades escolares, recompiláronse os datos en dúas fases, a primeira aplicando unha Matriz de Indicadores de Educación Ambiental e a segunda in loco, buscando afondar nas prácticas identificadas na fase anterior. Realizada en 2020, a fase inicial supuxo o envío da matriz a todos os centros públicos situados no municipio, obtendo unha resposta do 41,1% de todas as institucións. A información obtida nesta fase analizouse á luz das dimensións estruturais da Matriz de Indicadores: Xestión; Espazo Físico; Currículo; Comunidade. A través da identificación de fortalezas e debilidades relacionadas cos aspectos que conforman estas dimensións, púidose construír unha visión xeral da situación da Educación Ambiental nos centros educativos. Na segunda etapa, realizada entre 2021 e 2022, afondouse nas prácticas dos centros educativos, a partir de visitas in situ, entrevistas e análise de Proxectos Político-Pedagóxicos (PPP). Nesta fase, o foco foi comprender as perspectivas teórico-metodolóxicas centradas nos temas ambientais nestes centros, a partir da descrición e análise cualitativa das súas prácticas pedagóxicas. De novo, analizando á luz das dimensións e indicadores, púidose identificar o desenvolvemento de prácticas socioambientais, a partir de proxectos. A pesar da existencia destas iniciativas, é evidente que os centros educativos afrontan grandes retos na transición ecolóxica cara a espazos educativos sostibles, xa que a implantación satisfactoria dunha política pública depende de factores internos e externos. Polo tanto, enténdese que a utilización de indicadores é fundamental para o seguimento das actuacións políticas e pedagóxicas dentro destes espazos.
Educación en movemento: sementando Educación Ambiental e entretenemento
A Área de Protección Ambiental da Costa dos Corais (APACC), a unidade de conservación mariña e costeira máis grande de Brasil, dá apoio a unhas 200.000 persoas. A pesar da rica biodiversidade e dos bens culturais, a falta de conciencia e o orgullo local crea retos para os xestores ambientais. A concienciación ambiental, como ferramenta fundamental para transformar esta realidade, busca cambiar a mentalidade da poboación e promover novos hábitos. Centrándonos no futuro que representan os nenos, o debuxo animado “Mar à Vista” foi desenvolvido para estimular a curiosidade e o coidado do medio ambiente dende pequenos. Aínda que acadamos éxitos no ámbito dixital, recoñecemos que Internet pode non ser accesible para todos. Para democratizar o acceso ao coñecemento medioambiental, creouse unha iniciativa para impartir actividades presenciais incorporando ensinanzas de “Mar à Vista” e outros materiais didácticos. Comezadas a finais de 2021, as actividades chegaron a centos de nenos en diferentes cidades, especialmente na rexión APACC. Con 20 intervencións en 2023, atendendo a uns 800 nenos, as actividades desenvolvéronse en formatos abertos e privados, abarcando colexios, universidades, centros comerciais e espazos públicos municipais. Planificadas segundo a franxa de idade, as actividades incluíron contacontos, pintura corporal, proxeccións de debuxos animados, coreografías sobre fauna mariña, concursos, distribución de material didáctico e exposicións de debuxos. Ademais de espertar o interese dos máis pequenos, as accións pretenden implicar aos adultos na temática da cultura oceánica, históricamente afastada da sociedade. A importancia desta implicación é evidente no contexto da degradación ambiental, as prácticas insostibles e os desafíos sociais relacionados. Tanto a inspiración como o compromiso de nenos e adultos resultan fundamentais para fomentar a concienciación e o coidado en relación co APACC e o medio ambiente. Este modelo de práctica pedagóxica, coa súa capacidade de adaptación ás particularidades e necesidades locais, demostra potencialidade para reproducirse en diferentes rexións, dende a infancia.
Certificación Corazón Verde: Un modelo que potencia comunidades sostibles ecirculares
A LIPOR -Asociación de Municipios para a Xestión Sostible de Residuos do Gran Porto- é recoñecida polo seu labor de divulgación coa comunidade, especialmente nas boas prácticas de redución e recuperación de residuos urbanos como forma de aumentar a conciencia ambiental dos cidadáns.
Complexidade e construcións colaborativas na educación ambiental en unidades de conservación do Estado de São Paulo-Brasil
Baseado no desenvolvemento dun proxecto amplo denominado Educación ambiental e xestión de unidades de conservación no estado de São Paulo: articulación do coñecemento na construción de comunidades de aprendizaxe, desenvolvido en catro unidades de conservación (áreas protexidas) no estado de São Paulo, no período de 2020 a 2023, este artigo ten como obxectivo analizar e problematizar a participación de diferentes actores sociais relacionados coa construción das comunidades educativas no proceso de construción de comunidades de aprendizaxe no proceso de conservación, en orde ambiental. mobilizar, fomentar e producir coñecemento sobre os procesos de investigación colaborativa que implicaron investigadores, xestores, educadores, docentes, a comunidade circundante e as comunidades tradicionais.
Educación Ambiental como instrumento para a conservación da biodiversidade: Proxecto de ciencia cidadá “Be Butterfly Friendly”
A perda de biodiversidade é un dos problemas máis urxentes aos que se enfronta o planeta. Os insectos, un dos grupos máis diversos e abundantes, desempeñan funcións esenciais no funcionamento dos ecosistemas e por iso pénsase que están entre os grupos máis afectados pola mencionada perda de diversidade. Entre os grupos máis estudados e carismáticos entre o público están as bolboretas, combinadas coa súa facilidade de identificación. Este grupo foi moi utilizado como modelo de estudo e como indicador biolóxico xa que responde rapidamente aos cambios ambientais. É común que as causas deste descenso están relacionadas coa perda e fragmentación de hábitats, o uso de agroquímicos e o cambio climático, e posiblemente a acción sinérxica entre estes factores, sendo moitas das especies avaliadas pola Lista Vermella da Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais que se atopan en algún nivel de risco de extinción. Neste traballo presentaranse os resultados preliminares do primeiro curso do proxecto de ciencia cidadá “Be Butterfly Friendly” implantado no concello de Oeiras. Posto en marcha en 2023-24, este proxecto enmárcase nun plan de acción para reverter o descenso dos lepidópteros, que ademais de vixiar a diversidade de bolboretas en hortas e hortas escolares ten un forte compoñente de educación ambiental. Algúns dos obxectivos do proxecto inclúen promover a participación activa da cidadanía, mozos estudantes e técnicos de medio ambiente na recollida de datos de seguimento de bolboretas e outros insectos, a construción de xardíns de bolboretas e a sementeira de plantas hóspedes e néctareiras que promovan o aumento da biodiversidade. O proxecto ten dúas fases: a primeira corresponde á formación do profesorado e a segunda fase estrutúrase en cinco accións. A especie insignia do proxecto é Melitaea aetherie, ou Southern Fritillary, unha especie endémica do Mediterráneo, clasificada como “Preocupación Menor” en Europa e como “Vulnerable” nas Listas Vermellas de Italia e Portugal, e que actualmente se pensa que está extinguida localmente no Concello de Oeiras. Deste xeito, destacamos a importancia de conservar as bolboretas e a biodiversidade en xeral.
Protocolos, Prosa & Poesía na Ciencia e Educación Ambiental
O Club de Ciencias do IES Quinta do Marquês (ESQM) – Oeiras, Portugal, creouse en 2018, uníndose á rede de Clubs de Ciencias de Portugal. O tema foi desenvolvido: "One Planet - EARTH, One Ocean!". A súa misión é aumentar a alfabetización: científica, artística e literaria e de Educación Ambiental (EA) desafiando ao alumnado a realizar traballos de investigación, científico-artísticos, como fotogramas, ilustracións, pinturas; promovendo a participación en certames literarios e feiras científicas, entre outros. Como resultado, o alumnado elaborou textos en prosa e poesía, textos dramáticos, así como protocolos para “A cociña é un laboratorio” ou para o laboratorio, dando lugar a tres publicacións ao longo dos anos de estudo. Neste traballo de investigación seleccionáronse as publicacións do Clube Ciência Viva: “Cientificamente probable I”, “Centíficamente probable II” e “Cos pés na terra ou no mar...Hai ciencia no aire!”. Os profesores supervisores utilizaron unha metodoloxía de proxectos. As publicacións preséntanse como recursos científicos, educativos e de artes escénicas en STEM/STEAM. Constitúen unha evidencia da metodoloxía STEM/STEAM promovendo a articulación interdisciplinar e enmárcanse dentro da Axenda 2030, promovendo a Educación Ambiental.
Revista ‘Pesquisa em Educação Ambiental’: Histórico, Desafios e Perspectivas
A revista Pesquisa em Educação Ambiental (Revipea) foi criada em 2006 por grupos de pesquisas de três universidades brasileiras: Unesp, USP e UFSCar. O objetivo era contribuir para a socialização da divulgação de resultados de pesquisas de investigação científica no campo da educação ambiental no Brasil. Ao longo dos anos, o periódico estendeu sua rede de capilaridade e outras instituições passaram a colaborar com a edição da Revipea. Atualmente, temos um periódico interinstitucional com diferentes grupos de quatro universidades: Unesp, UFSCar, Unifei e UFPR. O presente artigo pretende contextualizar o histórico da Revipea a partir de dados de submissão, acesso e busca de artigos da revista nos últimos anos para, então, discutir os desafios e perspectivas segundo o olhar de três editores.
Sergio Henrique Vannucchi Leme de Mattos
Dereitos de autor/a 2024 AmbientalMENTEsustentable
Educación Ambiental na formación do profesorado
A pandemia de Covid-19 trouxo moitos cambios e retos á educación superior no seu formato a distancia. Os estudantes de grao enfrontáronse a varias dificultades nos procesos de ensino e aprendizaxe, desde o acceso a equipos e internet de calidade, ata as condicións do ambiente de estudo. O profesorado tivo que adaptar as novas metodoloxías didácticas, tecnoloxías e adaptación de contidos nun curto espazo de tempo. Este artigo analiza os procesos educativos e as producións dos estudantes relacionados coa educación ambiental durante o período de pandemia, nun curso de iniciación ofrecido a estudantes que ingresan nun curso de grao, nunha universidade pública estatal, en São Paulo. A investigación abrangue os anos 2020 e 2021. A metodoloxía empregada foi a análise documental de portafolios elaborados polo alumnado. Fronte á docencia presencial, as estratexias e ferramentas adoptadas na disciplina cumpriron a función de promover o diálogo e as interaccións, pero resultaron difíciles para algúns alumnos, o que incidiu directamente na súa participación nas clases. Os cartafol elaborados durante a pandemia demostraron ser reflexivos e conectados coa realidade colectiva vivida nese momento, sinalando aspectos da Educación Ambiental Crítica coa crise sanitaria.
No 2021, a Lei do Clima portuguesa recolleu no seu Art 15, f), o obxectivo de recoñecer o Clima Estable como Patrimonio Común da Humanidade coas Nacións Unidas. Este innovador obxectivo converteu a Portugal no primeiro país do mundo en reunir evidencias científicas consolidadas, e en recoñecer que o Planeta Terra non é só un territorio de 510 millóns de km2, senón que está esencialmente dotado dun sistema funcional capaz de proporcionar un clima relativamente estable, que permite polas condicións biofísicas favorables ao florecemento das civilizacións humanas, como ocorreu nos 11.700 anos da época do Holoceno. A necesidade de distinguir o “Territorio estático” do “Sistema Funcional” foi identificada posteriormente no último informe da Comisión de Dereito Internacional (ILC) das Nacións Unidas para o período 2021-2029, que afirma: “A atmosfera e o espazo aéreo son dous diferentes. conceptos, que hai que distinguir (...) A atmosfera, como “envoltura de gases” que rodea a Terra, é dinámica e fluctuante, con gases en constante movemento, sen ter en conta os límites territoriais. O ambiente é invisible, intanxible e inseparable”, asumindo a distinción entre o “aspecto funcional” e a “institución estática e espacial sobre a que o Estado, no seu territorio, ten a soberanía total e exclusiva”. Por razoamentos análogos, deberase facer a mesma distinción entre, por unha banda, a composición bioquímica da auga do mar e a circulación global dos océanos e, por outra, os espazos marítimos baixo a soberanía ou xurisdición dos Estados. Esta distinción, entre o “sistema funcional común” e o territorio estático soberano, ten profundas implicacións na forma de loitar contra o cambio climático, garantir a preservación da biodiversidade e organizar as sociedades humanas na súa relación co planeta que habitamos e do que dependemos.
Nunha sociedade onde as rutinas sempre se apresuran e o desenvolvemento, a tecnoloxía e o traballo son o centro das experiencias humanas, a calma, o lecer e o xogo adoitan facerse imposibles. Se antes era doado para un neno crear momentos de lecer e aventuras na rúa, cos amigos, camiño da escola, hoxe este tipo de actividades parecen ser doutro mundo. Mentres os protexemos para que poidan acadar un futuro que participe e actúe na sociedade, reducimos a súa liberdade, independencia, mobilidade e tamén o seu potencial. Os nenos teñen unha verdadeira paixón pola natureza, queren a rúa, a herba, o sol, a area, as pozas de barro. Non corresponde aos adultos quitarlles todas estas posibilidades, por medos que moitas veces lles pertencen. Neste sentido, este estudo busca comprender a percepción dos adultos sobre as contribucións do xogo libre na natureza ao desenvolvemento dos nenos e ao proceso de construción do suxeito como cidadán global. A análise céntrase en presentar a perspectiva de pais e profesores sobre o xogo libre na natureza e as súas contribucións á formación e desenvolvemento dos nenos.Este estudo realizouse na comarca de Leiria, na costa central de Portugal, cunha mostra de 39 pais e 16 profesores, e está clasificado como unha investigación cualitativa, sendo a entrevista semiestruturada o principal instrumento de recollida de datos. O estudo conclúe que pais e profesores identifican o xogo libre na natureza como unha forma de achegar os nenos ao seu eu natural, espertando así a conciencia ambiental e a sensibilidade para percibir e modificar os impactos das accións humanas sobre a natureza.
Mário Acácio Borges de Melo Correia de Oliveira
Que saben os alumnos do 1º ciclo e do CAA sobre as especies exóticas, invasoras e autóctonas da rexión de Pombal?
Este traballo reflicte os coñecementos previos dun grupo de alumnos que cursan o 1o ciclo (1o, 2o, 3o e 4o cursos de escolaridade) dos colexios de Travasso, Escoural, Gualdim Pais e São Simão de Litém e dun grupo de alumnos de 5o, 7o e 9o cursos, con necesidades específicas que acoden ao grupo, sede do Centro de Apoio á Aprendizaxe do Concello de Pombal, no centro educativo de Portugal. sobre o tema Especies exóticas, invasoras e autóctonas da comarca do Pombal, así como os problemas ambientais asociados. A nivel metodolóxico, este traballo baseouse na enquisa e análise das respostas do alumnado a unha enquisa, na que interviñeron preguntas asociadas á temática Exótica, Invasiva e Autóctona na comarca do Pombal. Despois de analizalos, conclúese que os coñecementos expostos polo alumnado reflicten unha baixa alfabetización sobre este tema, así como un certo descoñecemento respecto da erradicación de especies invasoras e da normativa comercial vixente para a importación e venda de especies exóticas. Ante as respostas do alumnado, quedou patente a necesidade de poñer en marcha un proxecto ambiental baseado en accións de sensibilización, tanto teóricas como prácticas, e dirixidas á participación voluntaria do alumnado na promoción e difusión da temática na comunidade circundante. Así, ao longo do curso escolar 2022/2023 desenvolverase na comarca do Pombal un proxecto sobre Plantas Exóticas, Invasoras e Autóctonas con alumnos dos mesmos centros, co apoio do Concello de Pombal e doutros investigadores da rexión central de Portugal especializados na materia, co obxectivo de levar á sociedade a poñer en valor prácticas de sustentabilidade do ecosistema que poñan fin á degradación paulatina da flora e fauna rexional, así como á degradación paulatina da paisaxe e a fauna rexional. coa intención de cooperar na integración desta materia nos currículos escolares. Así, deuse conta da necesidade urxente de fomentar a participación activa de toda a sociedade na resolución destes problemas e de introducir esta temática nos “Dominios da Autonomía Curricular” (DAC), ámbitos de converxencia de traballo interdisciplinar e/ou de articulación curricular e nos currículos escolares.
A formación de especialistas en educación socioambiental e sustentabilidade como política pública na capital de São Paulo|Brasil
En Brasil, hai grandes dificultades para acceder á formación profesional continua, sobre todo de cara aos cursos de posgrao, xa sexa polo elevado custo do investimento financeiro ou pola falta de temáticas que se axusten ás realidades comunitarias e institucións verdadeiramente comprometidas coa formación e a mellora da calidade de vida. A cidade de São Paulo, capital do Estado de São Paulo/Brasil, a pesar de ser a máis rica do país, está afectada polas desigualdades, a descontinuidade das políticas e a baixa valoración dos profesionais do ensino. Entendendo a necesidade de ampliar a oferta de cursos gratuítos, a Cátedra de Sostibilidade e Visións de Futuro da Universidade Federal de São Paulo (Unifesp) e a Universidade Aberta de Medio Ambiente e Cultura da Paz (UMAPAZ) da Secretaría de Medio Ambiente e Verde do Concello de São Paulo uniron forzas para ofrecer un curso gratuíto de especialización Lato Sensu dirixido a educadores formais e non formales, desde a educación 45 e non formal. Título de especialista en Educación Socioambiental e Sostibilidade. As metodoloxías do curso proporcionan ao alumnado as ferramentas para potenciar e ampliar as accións nos territorios educativos, contribuíndo a sensibilizar ás comunidades sobre as principais problemáticas socioambientais. O curso xa tivo unha versión finalizada e hai outra, cunha clase en curso. O artigo proponse relatar a experiencia, con todos os matices percibidos e rexistrados polo equipo de Coordinación composto por empregados da Unifesp e da UMAPAZ.
Carta de Maputo. En memoria de Michèle Sato
Carta de agradecemento que adica a Rede Lusófona de Educación Ambiental a Michèle Sato
Boas prácticas socioeducativas para a promoción da eco-cidadanía e da cultura da sustentabilidade nas canles e espazos alternativos de consumo responsable de alimentos na provincia da Coruña
No actual escenario de crise eco-social, o sistema agroalimentario industrial globalizado xoga un papel decisivo, tanto polos impactos que xera, como pola súa vulnerabilidade ante as consecuencias derivadas. Por este motivo, a dieta revélase como un elemento educativo-ambiental de especial relevancia, pois alberga un significativo potencial de redución da pegada ecolóxica e é un factor chave para a transición cara sistemas agroalimentarios sustentables. Neste sentido, na provincia da Coruña como marco territorial, a través dun estudo de casos múltiple constatamos a existencia de iniciativas locais pioneiras na disposición de espazos e canles alternativos de consumo responsable de alimentos. Estas constitúen contextos de innovación comunitaria que achegan boas prácticas socioeducativas para a promoción da eco-cidadanía e a construción da cultura da sustentabilidade en torno á cuestión alimentaria. Como resultados de investigación, describimos algunhas das principais características das iniciativas analizadas, así como tamén presentamos unha aproximación ás concrecións da súa dimensión socioeducativa. En base a estas, a modo de consideracións finais, achegamos unhas orientacións xerais para trazar unha proposta de educación do consumo alimentario dende a interface entre os devanditos enfoques da eco-cidadanía e a cultura da sustentabilidade.
Problemas ambientais a escala global e nacional (Portugal)/estatal (Brasil) desde a perspectiva dos estudantes de ESECS-IPL e do Centro Universitário de Santa Fé do Sul–UNIFUNEC: Identificación e análise comparativo
Este estudo realizouse durante o curso 2021-2022, a partir dun cuestionario proposto ao alumnado do Grao en Educación Básica, na Escola Superior de Educación e Ciências Sociais do Instituto Politécnico de Leiria (ESECS-IPL), Portugal, e o Grao en Pedagoxía, polo Centro Universitario de Santa Fé do Sul-UNIFUNEC, en Brasil. Pretendeu coñecer e analizar as opinións dos estudantes sobre os principais problemas ambientais actuais, a nivel mundial, nacional (Portugal) e estatal (Brasil), así como comprender como se autoavalian en relación coa súa sensibilidade ante as cuestións ambientais. O estudo pon de relevo as preocupacións dos estudantes de ambas as institucións de ensino superior en relación coa problemática ambiental actuais, aínda que existen diferenzas na priorización dos problemas obxecto de análise a partir das distintas cuestións expostas.
O traballo colectivo no contexto das comunidades e Países de Língua Portuguesa: O proceso de tecer a Rede Oceano
Como colectivo pesqueiro que prepara a rede dende a elección dos materiais ata o tecido da súa malla, propoñemos a creación da Rede Oceano: Educación Ambiental en comunidades e países lusófonos. Un espazo que pretende ser unha rede de comunicación democrática, onde se comparte e se integre o coñecemento. Unha iniciativa que se deseña para abarcar todos os países, rexións e comunidades lusófonas, oficialmente ou por identidade lingüística e cultural. Como obxecto de interese común, a Educación Ambiental Mariña e Costeira constitúe un punto de converxencia para os participantes. Nun primeiro momento, a súa proposta presentouse como mesa de diálogo no VI Congreso Internacional de Educación Ambiental nos países e comunidades lusófonas, e agora os seus nodos comezan a entrelazarse para tecer unha rede baseada na comunicación dialóxica no ámbito da Lusofonía.
Alfabetización oceánica: comunicarse para (a)mar
Unha das misións do Centro de Seguimento e Interpretación Ambiental (CMIA) de Vila do Conde é a comunicación da ciencia relacionada co Océano, desenvolvendo numerosas actividades que inclúen exposicións, charlas, actividades prácticas, conversas con científicos, entre outras. CMIA pretende comunicarse de forma eficiente, creativa e atractiva. Para acadar este obxectivo, o presente estudo pretende avaliar a relevancia do Océano para a Comunidade de Países de Lingua Portuguesa (CPLP) e como os centros de investigación, museos, organizacións non gobernamentais (ONG) ou outras institucións que difunden a ciencia poden optimizar a súa misión. de segundo a opinión de como a poboación busca e desexa ver comunicada información sobre investigacións realizadas por investigadores e comunicadores. Os datos recolléronse mediante cuestionarios entregados a persoas da comunidade da CPLP que responderon voluntariamente. Os principais resultados mostran que o 99,6% dos enquisados ​​cre que os investigadores deben divulgar os resultados das súas investigacións. Na súa opinión, esta información debería difundirse a través de medios como as redes sociais, a televisión e as webs gobernamentais e oficiais. Este estudo contribuíu ao coñecemento das mellores ferramentas de comunicación que permitan aumentar a alfabetización científica da comunidade, promovendo o interese pola investigación científica realizada a favor do Océano e a súa protección.
Como descarbonizar a nosa dieta? Investigación-acción-participativa en equipamentos para a educación ambiental no binomio Dieta-Cambio Climático
Aínda que unha alta proporción de gases de efecto invernadoiro se orixina nos sistemas agroalimentarios dominantes, incluído o consumo de alimentos, o binomio Dieta-Cambio Climático (BDAC) aínda non recibe a atención suficiente por parte dos Medios e da área de Educación. Considerando os equipamentos para a educación ambiental (EqEA) como axentes de gobernanza ambiental, concibiuse un proxecto de investigación-acción participativo en seis EqEA do Eixo Atlántico (Noroeste da Península Ibérica). O obxectivo principal é explorar as respostas educativas á emerxencia climática (REEC), nesta rede de equipamentos, a través de estratexias pedagóxicas axustadas aos subtemas do binomio Dieta-Cambio Climático (tipos de alimentos, estado dos alimentos, presentación, orixe, tipos). de produción, desperdicio de alimentos, conexión sanitaria). A inclusión por parte de EqEA do subtema de saúde serviu para integrar actividades significativas do binomio Dieta-Cambio Climático. O tema asociado ao consumo excesivo de carne (tipos de alimentos) non foi, á súa vez, facilmente aceptado nin traballado pola EqEA. A diferenciación de actividades duns equipos a outros fomentou a motivación dos directores e educadores de cada EqEA, así como a conexión co lugar e o impacto nos usuarios. Non obstante, a inestabilidade dos equipos educativos que as dirixen identifícase como o principal condicionante das posibles estratexias e respostas educativas ante a emerxencia climática.
A poética da Educación Ambiental na literatura de João Guimarães Rosa
Inscritos nun contexto de investigación literario-ambiental, queremos reflexionar sobre a educación ambiental a partir do cuento “Co vaqueiro Mariano” (1969), do artista brasileño João Guimarães Rosa. Neste cuento é posible percibir varios elementos que compoñen unha experiencia en Educación Ambiental, xa que a personaxe Mariano, un vaqueiro que vive no Pantanal, demostra saberes locais e por iso convive e coñece con profundidade este peculiar ambiente. O Pantanal é un dos biomas brasileños de áreas húmidas, bastante atacado recientemente con diversas violencias socioambientais. La literatura, vista como itinerario formativo, permite diversas reflexiones y puede contribuir a investigaciones, experiencias y cartografías en el campo de la educación ambiental. En ese sentido, el vaquero mariano demuestra respetar y convivir con cuidado con todo lo que le rodea: es consciente y sensible a la biodiversidad, porque Rosa expresa estos conocimientos, prácticas y sentimientos del personaje literario sobre los diversos Pantanales. La poética surge en un contexto estético que también es político, pues la literatura desborda la importancia del conocimiento en el cuidado de las diferentes especies, humanas y no humanas, además de la importancia de las marcas de las marismas.
Axenda 2030 de Desenvolvemento Sostible, un documento producido polo Centro de Información Rexional das Nacións Unidas para Europa Occidental.
HeriQ: buscando a autoestrada cara a calidade da formación en interpretación
A interpretación do patrimonio é unha disciplina xove, aplicable en multitude de campos. En 1999, o profesor Thorsten Ludwig inicia unha serie de proxectos, financiados desde Europa, coa finalidade de establecer uns criterios de calidade e as bases prácticas para capacitar nos principios da Interpretación do Patrimonio en Europa, que rematarán co Proxecto Heri Q: un proxecto formativo dirixido a axentes formativos para establecer unha serie de estándares fácilmente transmisibles e basados nun proceso constante de intercambio e avaliación cos participantes.
Análise dos centros de interpretación ambiental portugueses
Os centros de interpretación ambiental (CIAm) son estruturas de apoio para os visitantes que, con diferentes orixes, obxectivos e formas de funcionar, utilizan estratexias de interpretación do patrimonio para interconectar aos visitantes cos recursos naturais locais. Entre fortes críticas e grandes eloxios, cubertos por diferentes denominacións e formatos, e boas e malas prácticas presentadas, é importante coñecer a realidade do Ciam portugués para que as estratexias de articulación poidan mellorarse e desenvolverse. Os resultados dunha análise xeral da Cia realizada en Portugal entre 2012 e 2014 preséntanse co obxectivo de comprender a súa vocación no apoio ás actividades turísticas cun forte compoñente da educación ambiental e na mellora e protección do patrimonio natural. O presente traballo demostra que estes centros xogan un papel importante na mellora das áreas naturais, aínda que aínda teñen pouca planificación e organización, ben a nivel de cada centro, ben entre os diferentes centros que poderían operar en rede e desenvolverse de xeito máis asertivo. accións. Entre os aspectos a mellorar, destácase a atracción de visitantes e o uso de técnicas de interpretación. Tamén hai que ter en conta diferenzas rexionais para que estas estruturas poidan evolucionar no futuro e aumentar significativamente a súa contribución a un turismo máis sostible.
Construíndo unha política pública estruturadora dirixida a previr danos ambientais e actividades ilícitas a través de procesos educativos emancipadores
Afrontar os problemas ambientais actuais esixe a crecente implicación do goberno e doutros sectores da sociedade no desenvolvemento e implementación de políticas públicas que poidan mellorar a participación nos procesos de toma de decisións e contribuír á prevención de danos e actividades ilícitas contra o medio ambiente. Estas políticas públicas deben desenvolverse baseadas na comprensión dalgúns temas importantes sobre os que pretenden exercer influencia, como a participación, o control social, a cualificación dos argumentos, a gobernanza, etc. Ademais, deben considerar as necesidades de eficacia, continuidade, alcance, inclusión social, entre outras características que conforman o concepto de "estruturación de políticas públicas". Deste xeito, o desenvolvemento de procesos educativos emancipadores destinados a ampliar o coñecemento nos campos do Dereito Ambiental e da Educación Ambiental preséntase como unha política pública alternativa que poden aplicar as axencias ambientais co fin de contribuír a unha reflexión sobre a importancia da aplicación de normas ambientais, o compromiso dos cidadáns con causas de interese para toda a comunidade, ademais dunha maior participación nos procesos de formulación, execución e seguimento de políticas públicas preventivas.
Traballando cos mestres en formación na educación para a sustentabilidade: o coñecemento e conservación da biodiversidade
O presente traballo describe unha actividade deseñada para integrar temas de educación para a sustentabilidade na formación inicial de docentes de Educación Primaria, a través da inclusión do concepto de biodiversidade na elaboración de traballos por proxectos específicos. Para promover e implementar esta metodoloxía e a aprendizaxe deste concepto centrouse a súa formación en destacar estratexias didácticas baseadas na construción dos coñecementos por medio dun proceso de indagación o investigación orientada; tamén se aplican os valores da comunicación presentes nos novos instrumentos do traballo científico. Con estas estratexias camíñase na comprensión da globalidade do concepto e posibilítanse decisións para acción claves na conservación da biodiversidade.
educación para o desenvolvemento sustentable
A horticultura terapéutica como ferramenta para mellorar a calidade de vida das persoas maiores residentes nun centro residencial: o proxecto “VIMIHORTA”
Trátase dun proxecto de acción socioeducativa dirixido a mellorar a calidade de vida das persoas maiores residentes nun centro residencial. Comezamos por unha breve xustificación teórica, na que afondamos na realidade das persoas maiores e na calidade de vida distas nun centro residencial, para logo expoñer diferentes modalidades de horta para as persoas maiores, afondando máis na horticultura terapéutica, na que se basea o proxecto de horta deseñado ”Vimihorta”. O proxecto está deseñado para as estacións de primaveira, verán e outono e combina tanto actividades de traballo específico.
Educación ambiental: sobre o colapso e a esperanza
Este artigo recolle e organiza as achegas dos tres autores na mesa redonda que constituíu a sesión de apertura do II Congrés Nacional d’Educació Ambiental de Catalunya, celebrada o 26 de novembro de 2020 e organizado pola Societat Catalana d’Educació Ambiental-SCEA.
Proposta de rotas para o uso de parques urbáns como ferramenta pedagóxica de Educación Ambiental
O rápido crecemento da cidade de Cuiabá, de forma non planificada, xerou diferentes tipos de desequilibrio e impactos ambientais. Parque Massairo Okamura é unha Unidade de Conservación que se pode utilizar como proposta educativa para traballar en educación ambiental, na formación de futuros ciudadás conscientes, en educación aplicada, comprensión do espazo no que viven e a relación sociedade / natureza. O presente traballo ten como obxectivo propor un roteiro para o uso do Parque Massairo Okamura como instrumento pedagóxico de educación ambiental, por medio de rotas de campo para traballar a interdisciplinaridade, dando a oportunidade ao alumno do contato direto co medio ambiente e unha mellor comprensión do contido expuesto na aula. Coa metodoloxía cualitativa e as visitas de campo, se suxire, aquí, un guión de saída de campo con aproximadamente nove paradas de observación para abordar temas relacionados coa educación ambiental e a interdisciplinariedad.e En este contexto, obsérvase que dicto parque pode ser utilizado como unha importante ferramenta educativa para a educación ambiental.
Posibilidades para a educación ambiental desde unha perspectiva complexa presentes no Deseño Curricular Base-Formación
A Educación Ambiental é unha preocupación cada vez máis emerxente na formación da ciudadanía para o mundo, papel que xoga a sociedade na sociedade, co aporte fundamental dos docentes, non so nun ámbito específico. O obxectivo deste traballo é analizar as posibilidades contidas na Resolución CNE / CP No. 2, de 20 de decembro de 2019, que establece a Base Curricular Nacional para a formación de docentes, para a formación de educadores ambientais na perspectiva da complexidade. Para iso, realizouse unha revisión bibliográfica sobre os temas e un análise documental do documento oficial, nunha investigación cualitativa. Os resultados indican algunhas posibilidades para este escenario, principalmente na comprensión dalgunhas habilidades e competencias que o documento atribúe como fundamentais aos docentes, sen embargo identifican no contido deste dispositivo, máis do mesmo, sen moitas innovacións e grandes contradiccións. Conclúese que os cambios que ten como obxectivo a formación doprofesorado non se basean nas prerrogativas deste documento, nin se pode esperar que xurda nada das mesmas persoas que están detrás de este dispositivo.
As cunchas de mexillón como residuo: unha mirada dende o eido da Educación Ambiental
O cultivo do mexillón é a maior produción de Acuicultura de España e unha das máis importantes de Europa. Galicia é a segunda produtora mundial, xerando un residuo de cuncha de mexillón de unhas 90.000 toneladas anuais. O destino deste excedente non está clarificado, e o paradoiro do mesmo data dunha sustentabilidade insuficiente. O presente proxecto propón a investigación sobre a problemática ambiental que xeran as cunchas de mexillón, enfocado en indagar cales son as saídas actuais deste subproduto na nosa comunidade. Verase tamén cales son os posibles usos e potencialidades dende diferentes ámbitos de acción, no que gaña protagonismo o sector da construción. A información obtida da paso a entrar na Educación Ambiental como ferramenta multidisciplinar para promover o coñecemento, a concienciación e a responsabilidade ecolóxica na sociedade, incorporando nas accións unha visión de cambio, desenvolvemento e conservación do medio ambiente máis próximo. Ante o descoñecemento do problema a nivel global e o silencio administrativo, a unión da comunidade como parte activa do proceso de cambio sería unha das chaves para reducir e valorizar as cunchas de mexillón que están xerando un impacto negativo no noso contorno.